سفر برای فرار از روزه
41 بازدید
تاریخ ارائه : 7/27/2013 9:54:00 AM
موضوع: فقه و اصول

پاسخ حجت الاسلام والمسلمين محمدامين پوراميني به پرسشهاي خبرنگار روزنامه قدس پيرامون مسئله سفر براي فرار از روزه

س: مسافرت به قصد فرار از روزه چه حكمي دارد؟

ج: در روزه چند مطلب شرط است، از جمله سلامت بدن ومسافر نبودن؛ به عبارت ديگر كسي كه روزه براي او ضرر دارد نمي تواند روزه بگيرد، وهمچنين روزه دار بايد در حضر باشد نه در سفر؛ مسافرت در ماه مبارک رمضان راهی است که شرع مقدس برای مسلمانان باز کرده است مبنی بر اینکه فرد مسلمان با رفتن به مسافرت در این ماه در عین اینکه روزه خود را می‌خورد گناهي را مرتكب نشود. البته آن سفر نبايد سفر معصيت وانجام گناه باشد، حال انگيزه آن مسافرت می‌تواند امور گوناگون باشد. شاید ورزشکاری است که در حين مسابقه در گرماي روزاست و روزه گرفتن برای او مقدور نیست، از اين رو درماه رمضان به مسافرت می‌رود، ويا نانوا وآهنگري است كه نمي تواند در عين روزه داري كنار تنور داغ وكوره آتش بايستد، ويا دختري ده ساله است كه سال اول روزه گيري اوست وبنيه بدني او ضعيف است وامثال آن، كه البته اين سفر بايد پيش از ظهر باشد، بگونه اي كه پس از پيمودن حد مسافت شرعي در آنجا چيزي بخورد وبه وطن ويا جاي اقامت خود بازگردد، البته قضاي آن روز را بايد پس از ماه مبارك بجاي آورد.

مبحث روزه‌خواری را در سه مورد می‌توان مطرح کرد. یکی اینکه روزه‌خواری در ملأ عام باشد که گناه مسلم است وتعزير دارد؛ دیگر اینکه روزه‌خواری در خفا و در خانه خود باشد که آن هم گناهي بزرگ است اما نه به بزرگی گناه روزه‌خواری در ملأ عام. سوم اینکه فرد به مسافرت برود و روزه خود را در غیر از ملأ عام بخورد که گناه نیست.

رفتن به مسافرت در ماه رمضان حال به هر دلیلی که باشد مساله خطاي اخلاقی ایجاد نمی‌کند زیرا مسافر شرعا گناهی مرتکب نمی‌شود و بنابراین خطای اخلاقی متوجه او نیست. هرچند فردی که با قصد روزه نگرفتن به مسافرت می‌رود به هر حال فیض بزرگ روزه گرفتن را  از دست می‌دهد و این خود خسارتي است، از اين رو فرمودند كه اين سفر گرچه گناه نيست ولي كراهت دارد.

لازم به تذکر است اگر مسافر طی مسافرت خود در ماه مبارک رمضان دست به روزه‌خواری در ملأ عام بزند مرتکب گناه شده است، او گرچه معذور است وافطار كرده است اما نمي تواند به ديگران نشان دهد كه روزه نيست، از اين رو يك فوتباليست كه مثلا ساعت 4 بعد از ظهر مسابقه فوتبال دارد، ومي داند كه در گرماي طافت فرساي تيرماه نمي تواند در زمين بدود، مي تواند در روز مسابقه پيش از ظهر به سفر كوتاه رفته وافطار كند وبازگردد، اما نمي تواند در زمين ورزشگاه برابر مردم آب بنوشد، البته مسئولان بايد از قبل چاره انديشي كنند ودر صورت امكان مسابقات را در شب برگزار كنند.

س: دليل مسئله چيست وآراء فقيهان ما كدام است؟

ج: دليل آيه شريفه وروايات است كه بر طبق آن فقيهان ما فتوي داده اند، خداوند مي فرمايد: (خداوند متعال در سوره بقره آيات 183- 184 مي فرمايد: (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ اَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ..) اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد، بر شما روزه نوشته شد چنانكه بر آنان كه پيش از شما بودند نوشته شد، باشد كه پرهيزگار شويد. روزه در روزهايى چند بر شما مقرر شده است، پس هر كه از شما بيمار يا در سفر باشد، به شمار آن از روزهاى ديگر روزه بدارد، اضافه بر آن رواياتي داريم كه بر مبناي آن رسول خدا (ص) كساني را كه در سفر روزه گرفته بودند را گناه كار معرفي كردند، از اين رو در سفر نمي توان روزه گرفت، البته استثنائاتي دارد مثل روزه در مدينه براي برآورده شدن حاجت كه مستحب است، كه تمام آن بر اساس روايات است.

مرحوم سيد محمد كاظم يزدي در كتاب عروه در بحث كفاره روزه مسئله 25 مي فرمايد: سفر در ماه رمضان بدون آنكه عذر ونيازي باشد بلكه حتي براي فرار از روزه باشد جايز است ولي مكروه است.

مرحوم آيت الله تبريزي تنقيح مباني العروه كتاب الصوم ص139در كراهت آن تأمل كرده اند.

امام خميني در تحرير الوسيله ج1 ص295 مسئله 6 مي فرمايد: جايز است كه انسان از روي اختيار (بدون آنكه عذر ونيازي ياشد) در ماه رمضان سفر كند حتي براي فرار از روزه باشد، ولي پيش از گذشت روز بيست وسوم كراهت دارد، اين مطلب را مرحوم سيد در عروه در شرائط وجوب صوم مسئله 5 آورده است، ومرحوم آيت الله فاضل لنكراني در تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله كتاب صوم ص218 پس از نقل فتواي امام وبيان مستندات آن افزوده اند كه پس از گذشت اين مدت كه قهرا شب قدر نيز در ميان آنست ديگر كراهتي باقي نخواهد ماند.

بنابراين روشن شد كه برخي از فقها تفصيل بين پيش از 23 رمضان وپس از آن داده اند؛ بگونه اي كه پيش از 23 سفر براي فرار از روزه را مكروه دانسته اند، ولي پس از آن مانعي نيست، كه مرحوم يزدي وامام وآيت الله فاضل لنكراني از اين گروهند، ولي مرحوم آيت الله خوئي فرقي بين قبل وبعد را قائل نيستند. (موسوعة الامام الخوئي ج21 ص411).

تمام اين اختلافات فقهي ناشي از اجتهاد بزرگان فقاهت است كه هريك براي خود مستند ودليل دارند وبيان تفصيلي آن از خارج از محدوده اين مصاحبه است.